Hanshan Deqing

Hanshan Deqing (kor. Gamsan Tŏkchŏng; 1546–1623). Jego imię zakonne oznacza w języku chińskim „Głupią Górę Czystej Cnoty”. Był jednym z najwybitniejszych chińskich mistrzów czan czasów dynastii Ming, wywodzącym się ze szkoły linji.

Pochodził z powiatu Quanjiao w prowincji Anhui, leżącego na zachód od Jinling (obecny Nankin w prowincji Jiangsu). W wieku jedenastu lat wstąpił do klasztoru Baoen w Nankinie. Tam, pod okiem opata Yongninga ze świątyni Xilin, studiował pisma buddyjskie, ale także zgłębiał konfucjanizm i prozę klasyczną.

Swoją wiedzę pogłębiał pod kierunkiem mnicha Yunggu z góry Qixia, a w 1575 r., podczas pobytu w Puzhou (prowincja Shanxi), poznał mistrza czan Faguanga z góry Funiu, który udzielił mu dalszych nauk. Pełne święcenia mnisie przyjął w wieku dziewiętnastu lat. Przyjął wtedy imię Cheng Yin, co stanowiło nawiązanie do Qinglianga Chengguana, czwartego patriarchy szkoły huayan, postaci bardzo dla niego ważnej do końca życia. Później przyjął imię Deqing; znak “qing” także nawiązywał do mistrza z czasów dynastii Tang.

Przełomowym momentem w jego życiu było przeniesienie się na Wutai Shan, jedną z czterech świętych gór chińskiego buddyzmu. Przez osiem lat praktykował tam w odosobnieniu na szczycie Hanshan feng (Szczyt Głupiej Góry), od którego przyjął swój przydomek; homofoniczna zbieżność imion z ekscentrycznym pustelnikiem i poetą czasów dynastii Tang wyrażała inspirację także tą postacią. Swoją postawę wobec świata i dystans do ziemskich spraw ujął w wierszu:

Ta Głupia Góra nie chodzi wkoło małpując ludzi,
Odgrywając błazna, głupca w tłumie.
Siedzi tutaj sama, zadowolona w samotności, doskonała w spokoju.
Powinienem być tak samo głupi.

Przez wiele lat Hanshan cieszył się protekcją cesarzowej wdowy, która ufundowała mu klasztor Haiyin w Qingzhou (obecna prowincja Shandong) oraz wsparła budowę klasztoru Haiyin na górze Lao.

W 1595 r. Hanshan, w wyniku konfliktu na dworze cesarskim między frakcją buddyjską (wspieraną przez cesarzową) a taoistyczną (popieraną przez cesarza), pod pretekstem nielegalnej budowy świątyni został aresztowany, pozbawiony mnisiej godności i skazany na banicję w Leizhou (prowincja Guangdong).

Dwa lata później osiadł w klasztorze Nanhua (Klasztor Południowego Kwiatu) – historycznej siedzibie Szóstego Patriarchy Huinenga (638–713). Hanshan poświęcił się tam odrestaurowaniu podupadłych budynków oraz reformie życia mnisiego. Opracował m.in. nową wersję regulaminu klasztornego – dziesięciopunktowy zestaw reguł usprawniających administrację i dyscyplinę w klasztorze.

W 1613 r. udał się do Hengyang w prowincji Hunan, gdzie ponownie przywdział mnisie szaty i zamieszkał w zbudowanej dla niego pustelni Tanhua. Po kilku latach podróży i pobytu na górze Lu, w 1622 r. powrócił do klasztoru Nanhua, gdzie zmarł rok później.

Hanshan, obok Yunqi Zhuhonga, Daguana Zhenke i Ouyi Zhixu, jest uznawany za jednego z „czterech wielkich mistrzów” epoki Ming. W swojej praktyce łączył medytację huatou z recytacją imienia Buddy (nianfo).

Hanshan nigdy nie otrzymał inga ani formalnego przekazu Dharmy. Był to wyraz jego protestu przeciwko postępującej biurokracji i korupcji w ówczesnych liniach przekazu. Uważał, że „prawdziwy przekaz” odbywa się poprzez bezpośrednie „pieczętowanie umysłu” (yixin yinxin), które musi być weryfikowalne zarówno poprzez pisma kanoniczne, jak i osobiste doświadczenie wglądu (wu).

Pozostawił po sobie ogromny dorobek piśmienniczy, w tym:

  • komentarze do sutr: Diamentowej, Lotosu, Lankawatara, Śurangama, Serca oraz Awatamsaka,
  • komentarz do taoistycznego klasycznego tekstu Tao Te Ching autorstwa Laozi (nad którym pracował 15 lat),
  • liczne wiersze i instrukcje do praktyki.

Jego nauki wywierają wpływ na buddyzm do dziś. Odwoływał się do nich m.in. wielki mistrz Xuyun (1840?–1959), a na Zachodzie spopularyzował je Charles Luk (1898–1978), tłumacząc część jego dzieł na język angielski.